📝भारताचे स्थान व विस्तार | Geography Notes For TAIT Exam 2023

भारत जगातील सगळ्यात मोठे लोकशाही राष्ट्र असून भारताचे स्थान उत्तर-पूर्व गोलार्धात येते. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारत देश स्वतंत्र झाला सुमारे दीडशे वर्ष ब्रिटिशांच्या गुलामगिरीतून मुक्त होऊन भारताने येथे सगळ्यात मोठी लोकशाही व्यवस्था निर्माण केलेली आहे.

शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धिमत्ता चाचणी परीक्षेसाठी (TAIT Exam Geography) भूगोल या विषयांमध्ये भारत हा एक टॉपिक आहे. यामध्ये आपण भारताचे स्थान आणि विस्तार, भारताचे प्राकृतिक रचना, भारताचे हवामान, भारतात असणारी शेती, भारतामध्ये असलेल्या नद्या, येथील माती आणि वनस्पती, भारतात उपलब्ध असणारी खनिजे आणि ऊर्जा साधने, भारतात असणारे उद्योग, वाहतूक दळणवळण आणि संदेशवहन यांचा अभ्यास करणार आहोत.

भारताचे स्थान आणि विस्तार | Location and Extent of India

📌उत्तर पूर्व गोलार्धामध्ये भारत हा देश येतो.

📌 दक्षिण मध्य आशिया खंडामध्ये भारत देशाचे स्थान आहे.

📌 भारतीय उपखंडामध्ये भारत आणि शेजारील देश यांचा समावेश होतो.

यामध्ये कोराकोरम हिमालयाच्या दक्षिण बाजूला, किर्थर सुलेमानच्या पूर्वेकडे आणि राखीने योमाच्या पश्चिमेकडील भाग हा इतर आशिया भागापासून बाजूला झाले आहेत.

📌भारताचा अक्षवृत्तीय आणि रेखावृत्तीय विस्तार याचा अभ्यास करत असताना आपल्याला भारताचा अक्षवृत्तीय विस्तार 8° 4′ 28" उत्तर ते 37° 6′ 53" उत्तर दिसतो. तर दक्षिणेकडील शेवटचे टोक असलेले इंदिरा पॉईंट हे 60° 45′ 15” उत्तर अक्षवृत्तावर आहे. हे ठिकाण निकोबार बेट येथे आहे. 

📌भारताचा रेखावृत्तीय विस्तार 68° 7′ 33” पूर्व ते 97° 24′ 47” पूर्व आहे. 

भारताचा अक्षवृत्तीय विस्तार 29° 2’ 25” इतका आहे. तर भारताचा रेखावृत्तीय विस्तार 29° 17′ 14” इतका आहे.

📝(सुर्योदय, सुर्यास्त व स्थानिक वेळ इत्यादी रेखावृत्तीय विस्तारामुळे ठरतात.)

📌 भारताचा अर्धा भाग उष्णकटिबंधामध्ये येतो याचे कारण भारताच्या मध्यभागातून म्हणजेच 23° 1/20 उत्तर अक्षवृत्त जातो.

📌भारताचे प्रमाण वेळ ग्रीनिच वेळेपेक्षा साडेपाच तासांनी पुढे आहे म्हणजेच 5 तास 30 मिनिटांनी पुढे आहे. (Standard Time of India)

📌तर हे प्रमाण वेळ मिर्जापुर हे (अलाहाबाद, उत्तर प्रदेश) या शहरावरून ठरवले जाते. येथून 82° 30' रेखावृत्त जाते.

भारताचा क्षेत्रफळ आणि विस्तार (Area and Extension of India) याच्याबद्दल अभ्यास करण्यासाठी या लिंकवर क्लिक करा.

या नोट्स तयार करताना आम्ही विविध संकेतस्थळांचा आणि संदर्भ पुस्तकांचा उपयोग केलेला आहे त्यामुळे यामध्ये काही त्रुटी असतील तर आमच्या कमेंट सेक्शनमध्ये मांडायला विसरू नका.

कृपया या नोट्स आपल्या शिक्षक अभियोग्यता आणि बुद्धिमत्ता चाचणी परीक्षा ( TAIT exam 2023) देणाऱ्या मित्रांसोबत नक्की शेअर करा.

 Bharatache Stan Ani Vistar.pdf