अलिकडच्या वर्षांत, डिजिटल बँकिंग (Digital Banking) झपाट्याने वाढले आहे, ज्यामुळे ऑनलाइन व्यवहार (Online transactions) पूर्वीपेक्षा अधिक सोयीस्कर आणि सुलभ झाले आहेत. मात्र, डिजिटल व्यवहारांमध्ये या वाढीसह सायबर गुन्ह्यांमध्येही वाढ झाली आहे. फसवणूक करणारे आणि घोटाळे करणारे (Fraudsters and Scammers) अधिकाधिक जाणकार आणि अत्याधुनिक होत आहेत, लोकांना त्यांची वैयक्तिक आणि आर्थिक माहिती उघड करण्यासाठी फसवणूक करण्याचे नवीन मार्ग शोधत आहेत.
घोटाळेबाजांद्वारे वापरल्या जाणार्या सर्वात सामान्य पद्धतींपैकी एक म्हणजे बनावट संदेश आणि ऑफर (Fake messages and offers) पाठवणे ज्यामध्ये प्रचंड बक्षिसे किंवा विनामूल्य भेटवस्तू आहेत. हे संदेश संशयास्पद पीडितांना लिंकवर क्लिक (Click on the link) करण्यासाठी किंवा संवेदनशील माहिती प्रदान करण्यासाठी प्रलोभित करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत, ज्याचा वापर फसव्या हेतूंसाठी केला जाऊ शकतो.
असाच एक बनावट संदेश (Fake message) जो सध्या WhatsApp वर फिरत आहे तो म्हणजे सर्व भारतीय वापरकर्त्यांना 239 रुपयांच्या मोफत फोन रिचार्जची ऑफर. मेसेजचा दावा आहे की हे रिचार्ज 28 दिवसांसाठी वैध आहे आणि ऑफरचा लाभ घेण्यासाठी वापरकर्त्यांना लिंकवर क्लिक करणे आवश्यक आहे. मात्र, हा संदेश पूर्णपणे खोटा असून, केंद्र सरकारने अशी कोणतीही ऑफर जाहीर केलेली नाही.
अशा घोटाळ्यांना बळी पडू नये म्हणून, बनावट संदेश आणि ऑफर ओळखण्यात सक्षम असणे महत्त्वाचे आहे. जर संदेशाने महत्त्वपूर्ण रक्कम किंवा विनामूल्य भेटवस्तू देण्याचे वचन (The promise of free gifts) दिले असेल तर ते खोटे असण्याची शक्यता आहे. संदेशाची भाषा देखील विचारात घेण्यासाठी एक आवश्यक घटक आहे. व्याकरणात किंवा शुद्धलेखनात चुका असल्यास, संदेश खरा नसल्याचं हे एक स्पष्ट लक्षण आहे.
लक्षात ठेवण्याचा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे अशा संदेशांमध्ये दिलेल्या कोणत्याही लिंकवर कधीही क्लिक करू नका. या लिंक्सवर क्लिक केल्याने तुमच्या डिव्हाइसवर मालवेअर इंस्टॉल केले जाऊ शकते, ज्याचा वापर तुमची वैयक्तिक आणि आर्थिक माहिती चोरण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
ऑनलाइन व्यवहार करताना सुरक्षित राहण्यासाठी, काही मूलभूत खबरदारीचे पालन करणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम, कोणतेही डिजिटल व्यवहार करण्यासाठी तुम्ही सुरक्षित आणि विश्वासार्ह वेबसाइट किंवा अॅप वापरत आहात याची नेहमी खात्री करा. दुसरे म्हणजे, तुमचे पासवर्ड किंवा पिन कधीही कोणाशीही शेअर करू नका आणि तुम्ही प्रत्येक खात्यासाठी मजबूत आणि अद्वितीय पासवर्ड वापरत असल्याची खात्री करा.
शेवटी, डिजिटल बँकिंगने आपले जीवन अधिक सोयीस्कर बनवले आहे, परंतु सायबर गुन्ह्यांच्या जोखमींबद्दल जागरुक राहणे आणि जागरूक राहणे आवश्यक आहे. काही मूलभूत सावधगिरींचे पालन करून आणि बनावट संदेश आणि ऑफर ओळखण्यात सक्षम होऊन, आम्ही फसवणूक करणाऱ्या आणि घोटाळेबाजांपासून स्वतःचे आणि आमचे आर्थिक संरक्षण करू शकतो.
