यापैकी एक ज्योतिर्लिंग मंदिर कोल्हापूर शहरात जोतिबा डोंगराच्या माथ्यावर आहे. ज्योतिबा मंदिर म्हणून ओळखले जाणारे हे मंदिर केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर भारताच्या इतर भागांतील भाविकांसाठी एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.
ज्योतिबा मंदिर समुद्रसपाटीपासून सुमारे 3124 फूट उंचीवर आहे आणि मंदिरात जाण्यासाठी अनेक पायऱ्या चढून जावे लागते. मंदिरापर्यंतचा ट्रेक सोपा नाही आणि तो करण्यासाठी भाविकांनी शारीरिकदृष्ट्या तंदुरुस्त असणे आवश्यक आहे. तथापि, सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांसह आजूबाजूच्या लँडस्केपची चित्तथरारक दृश्ये, चढाईला योग्य बनवतात.
आख्यायिका अशी आहे की ज्योतिबा मंदिर 16 व्या शतकात ज्योती नावाच्या एका साधुने बांधले होते, ज्याला जोतिबा डोंगर टेकडीवर भगवान शंकराचे दर्शन होते. मंदिर परिसरामध्ये भगवान ज्योतिबा, देवी भवानी आणि भगवान खंडोबा यांना समर्पित तीन मुख्य मंदिरे आहेत. भगवान ज्योतिबाचे मुख्य गर्भगृह सोन्याचे छत्र आणि चांदीच्या सिंहाने सुशोभित केलेले आहे, जे त्यांच्या शाही वंशाचे प्रतीक मानले जातात.
हे मंदिर त्याच्या वार्षिक उत्सव, नवरात्रीसाठी देखील प्रसिद्ध आहे, जो स्थानिक लोक मोठ्या उत्साहाने साजरा करतात. या उत्सवादरम्यान संपूर्ण महाराष्ट्र आणि शेजारील राज्यातून भाविक भगवान ज्योतिबाचा आशीर्वाद घेण्यासाठी मंदिरात येतात.
धार्मिक महत्त्वाव्यतिरिक्त, ज्योतिबा डोंगर टेकडी आणि त्याच्या सभोवतालचे क्षेत्र देखील साहसी उत्साही लोकांसाठी लोकप्रिय ट्रेकिंग गंतव्यस्थान आहेत. टेकडीवर विविध प्रकारचे वनस्पती आणि प्राणी आढळतात, ज्यात पक्षी आणि फुलपाखरांच्या अनेक प्रजाती आहेत. जवळच्या जंगल भागात बिबट्या, आळशी अस्वल आणि भारतीय बायसन यांसारख्या वन्यजीवांचे निवासस्थान आहे.
शेवटी, कोल्हापुरातील ज्योतिबा मंदिर हे भगवान शिवाच्या भक्तांसाठी एक महत्त्वपूर्ण तीर्थक्षेत्र आहे, आणि जोतिबा डोंगर टेकडीवरील त्याचे चित्तथरारक स्थान हे निसर्गप्रेमी आणि साहसी उत्साही लोकांसाठी एक उत्कृष्ट गंतव्यस्थान बनवते. त्याचा समृद्ध इतिहास आणि सांस्कृतिक महत्त्व यामुळे महाराष्ट्रात येणार्या प्रत्येकाने भेट दिली पाहिजे.
