राष्ट्रीय विज्ञान दिवस (National Science Day): 1928 मध्ये या दिवशी भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ सर सीव्ही रमण यांनी रमन प्रभावाचा(Raman Effect) शोध लावल्याच्या स्मरणार्थ दरवर्षी 28 फेब्रुवारी रोजी राष्ट्रीय विज्ञान दिन भारतात साजरा केला जातो. वैज्ञानिकांचे योगदान आणि त्यांच्या क्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण कामगिरीवर प्रकाश टाकण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. (28 February Science Day)
National Science Day 2023 theme
राष्ट्रीय विज्ञान दिनाची थीम दरवर्षी बदलते आणि ती भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाद्वारे निवडली जाते. राष्ट्रीय विज्ञान दिन 2022 ची थीम "शाश्वत भविष्यासाठी विज्ञान" होती. राष्ट्रीय विज्ञान दिन 2023 ची थीम 'ग्लोबल सायन्स फॉर ग्लोबल वेलबीइंग' आहे.
या दिवशी, देशभरातील वैज्ञानिक संस्था, शाळा आणि महाविद्यालयांद्वारे विज्ञान लोकप्रिय करण्यासाठी आणि त्याच्या महत्त्वाबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी विविध उपक्रम आणि कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विज्ञान प्रदर्शन, चर्चासत्रे, प्रश्नमंजुषा स्पर्धा, विज्ञान मेळावे आणि इतर उपक्रम वैज्ञानिक स्वभावाला चालना देण्यासाठी आणि तरुण मनांना विज्ञान क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी प्रेरित करण्यासाठी आयोजित केले जातात.(Science Day speech)
कोण होते सी. व्ही. रमण? Who Is C. V. Raman?
सर चंद्रशेखर व्यंकट रमण, ज्यांना सीव्ही रमन म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी भौतिकशास्त्राच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांचा जन्म 7 नोव्हेंबर 1888 रोजी तिरुचिरापल्ली, मद्रास प्रेसिडेन्सी, ब्रिटीश भारत (आताचे तामिळनाडू, भारत) येथे झाला आणि 21 नोव्हेंबर 1970 रोजी बंगलोर, कर्नाटक, भारत येथे त्यांचे निधन झाले.
CV रामन हे रमन इफेक्टच्या शोधासाठी प्रसिद्ध आहेत, ज्याने त्यांना 1930 मध्ये भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळवून दिले. रमन प्रभाव म्हणजे फोटॉनच्या रेणूद्वारे विखुरलेले अस्थैर्य, परिणामी फोटॉनची उर्जा वर किंवा खाली हलवली जाते. या शोधामुळे प्रकाशाचे स्वरूप आणि रेणूंच्या वर्तनाबद्दल नवीन अंतर्दृष्टी मिळाली.
सीव्ही रमण हे ध्वनीशास्त्राच्या क्षेत्रातही अग्रणी होते आणि त्यांनी तबला आणि मृदंगम यांसारख्या भारतीय ड्रमच्या आवाजाच्या कर्णमधुर स्वरूपाचा शोध घेणारे पहिले होते. प्रकाशशास्त्र, चुंबकत्व आणि क्रिस्टल भौतिकशास्त्राच्या अभ्यासातही त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.(National Science Day 2023)
नोबेल पारितोषिकाव्यतिरिक्त, सीव्ही रमण हे भारतरत्न, भारताचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आणि फ्रँकलिन पदक यासह इतर अनेक पुरस्कार आणि सन्मानांचे प्राप्तकर्ता होते. ते रॉयल सोसायटीचे फेलो आणि सोव्हिएत अकादमी ऑफ सायन्सेसचे सदस्य होते.
